Aby korzystać z serwisu zaktualizuj przeglądarkę do nowszej wersji.

x

Używamy plików cookies, aby ułatwić korzystanie z tego serwisu.
Zmień ustawienia swojej przeglądarki, jeżeli nie chcesz, by pliki cookies były zapisywane na dysku Twojego komputera.

x

Logo: Zdrowo rośnij

Trwa wyszukiwanie proszę czekać..

Grupa wiekowa 11-15 lat

Kiedy dziecko rośnie za wolno

80 centymetrów, 110, 120, 130 i co dalej? Klasowe zdjęcia, akademie szkolne przysparzają trosk, bo różnice w budowie ciała między naszym dzieckiem a rówieśnikami widać gołym okiem. Dlaczego koledzy są wyżsi? Czy nasza pociecha dogoni równolatków? A może rośnie za wolno?
 
Przede wszystkim trzeba pamiętać, że wzrost człowieka zapisany jest w genach. Choć od niemal stu lat każde kolejne pokolenie jest nieco wyższe od poprzedniego, niscy rodzice raczej nie powinni spodziewać się, że ich pociecha będzie bardzo wysoka. Istnieją jednak czynniki, które mogą negatywnie wpłynąć na harmonijne wzrastanie dziecka i skutkować niskorosłością. W niektórych przypadkach można podjąć skuteczne leczenie, ale trzeba zacząć je odpowiednio wcześnie. Jeśli konieczne jest podawanie hormonu wzrostu, terapia da najlepszy wynik, kiedy rozpocznie się ją jak najwcześniej. Pozytywnego efektu można jeszcze oczekiwać, jeśli hormon zacznie się podawać co najmniej 4 lata przed zakończeniem okresu wzrastania, czyli w wieku ok. 11–12 lat, kiedy kości rozwijają się jeszcze na długość.
 
Prawidłowy wzrost
Proces wzrastania przebiega różnie – niektóre dzieci rosną szybciej, inne wolniej. To, czy rozwój jest prawidłowy, można zaobserwować często już w pierwszym roku życia. Do oceny służy tzw. siatka centylowa, która znajdziemy w książeczce zdrowia dziecka. Na specjalnie opracowanym wykresie zaznacza się wzrost pociechy, a następnie porównuje go do przeciętnej. Wynik określa się w centylach. Jeśli plasuje on dziecko na poziomie 50 centyla, oznacza to, że tyle samo rówieśników jest niższych, co wyższych. 70 centyl oznacza, że 70% dzieci w tym samym wieku jest niższych, a 30% – wyższych. Kiedy wzrost dziecka przypada na 30 centyl, sytuacja jest odwrotna.
Siatka centylowa służy jednak nie tylko do wyciągania tych prostych wniosków, lecz także do oceny całego procesu wzrastania. Gdy przebiega on harmonijnie i dziecko rozwija się równolegle do określonego centyla, nie ma powodów do zmartwień.
W młodszych klasach szkoły podstawowej dziecku przybywa rocznie po kilka centymetrów (statystycznie ok. 5–7, nie powinno to być mniej niż 4 cm rocznie). Problem pojawia się, kiedy dziecko przestaje rosnąć lub rośnie niepokojąco wolno (co na siatce centylowej uwidacznia się jako zmiana centyla na niższy niż dotychczasowy) lub gdy na siatce centylowej osiąga skrajnie niski pułap, czyli poniżej 3 centyla. 
 
Przyczyny zahamowania wzrastania
Na to, czy dziecko będzie prawidłowo rosnąć i osiągnie swój genetycznie zaprogramowany wzrost, wpływają też inne czynniki. Wszystkie niezbędne do prawidłowego rozwoju składniki odżywcze zapewnia zdrowa i urozmaicona dieta. Korzystny jest też odpowiednio długi sen, bowiem to właśnie podczas nocnego wypoczynku najintensywniej wydziela się hormon wzrostu. Aktywność fizyczna, miłość i przyjazna atmosfera w domu dopełniają listę potrzeb.
Natomiast czynnikiem wpływającym na zahamowanie wzrostu mogą być liczne choroby. M.in. schorzenia metaboliczne (np. źle leczona cukrzyca), choroba Crohna i nieswoiste choroby zapalne jelit, wady i choroby genetyczne (np. zespół Downa, celiaklia, mukowiscydoza), ciężkie i przewlekłe choroby układu krążenia, układu oddechowego, wątroby i nerek, młodzieńcze idiopatyczne zapalenie stawów lub nieleczona niedoczynność tarczycy. Wpływ na proces wzrastania mogą mieć także przyjmowane długotrwale leki, przede wszystkim hormony sterydowe. 
Do zahamowania wydzielania hormonu wzrostu produkowanego przez przysadkę może dojść z dwóch powodów:

  • pierwotnego, genetycznie uwarunkowanego, jego niedoboru,
  • wtórnego jego braku, jeżeli dojdzie do uszkodzenia przysadki lub podwzgórza przez proces chorobowy.
Ocena dynamiki wzrostu
Na podstawie dokładnego wywiadu rodzinnego i oceny dynamiki wzrastania na siatce centylowej lekarz często może określić przyczyny niskiego wzrostu dziecka.

  • Bywa uwarunkowany rodzinnie. W tym przypadku musimy założyć, że dziecko nie przerośnie zbytnio nas i naszych rodziców.
  • Może być spowodowany opóźnieniem wzrastania i dojrzewania. W tej sytuacji dziecko zwykle osiągnie swój genetycznie zaprogramowany wzrost, jednak później niż rówieśnicy.
Jeśli wolne tempo wzrostu (lub wręcz jego zahamowanie) ma inne przyczyny, niezbędna jest specjalistyczna diagnostyka.


Dla kogo hormon wzrostu?
W określonych sytuacjach konieczne może się okazać leczenie rekombinowanym hormonem wzrostu (rGH). Wskazania do refundowanego przez Narodowy Fundusz Zdrowia leczenia to:

  • somatotropinowa niedoczynność przysadki u dzieci,
  • przewlekła niewydolność nerek,
  • zespół Turnera,
  • zespół Pradera-Williego,
  • wewnątrzmaciczne opóźnienie wzrastania.
Hormon wzrostu nasila przemianę glukozy w wątrobie oraz blokuje działanie insuliny. Dzięki temu przyspiesza rozpad zmagazynowanego tłuszczu, zwiększając poziom wolnych kwasów tłuszczowych w osoczu. Są one wykorzystywane jako źródło energii, chroniąc tym samym białka mięśniowe przed rozpadem.


Terapie indywidualne
Niektórzy rodzice nalegają na zastosowanie leczenia hormonem wzrostu u dziecka mimo braku powyższych wskazań. Tymczasem warto pamiętać, że jest to terapia skomplikowana i wieloletnia (do 18–19 roku życia). Oznacza codzienne iniekcje, wielokrotnie powtarzane badania i wizyty w gabinetach lekarskich. Koszt leczenia, o ile dziecko nie zostanie zakwalifikowane do refundowanego programu terapeutycznego (nie spełnia wymienionych powyżej kryteriów), może sięgać w zależności od wieku i wagi pacjenta nawet ok. 200 000 złotych. Efekty terapii bywają często niezadowalające, zarówno dla dziecka, jak i rodziców, którzy spodziewają się nierealnego zwiększenia ostatecznego wzrostu.
Specjaliści zajmujący się problemem często odwołują się do przykładów. Zwracają uwagę na fakt, że Napoleon miał tylko 168 cm wzrostu, a chyba nikt nie zaprzeczy, iż był „wielkim” człowiekiem. Dla chłopców przekonującym argumentem bywa powołanie się na niski wzrost wielu świetnych piłkarzy, np. Leo Messiego. Z kolei dla dziewcząt bardziej istotne może się okazać przyrównanie do znanych niskich aktorek (np. Elizabeth Taylor) lub piosenkarek (np. Madonny).


Konsultacja: prof. dr hab. Ewa Małecka-Tendera, Klinika Pediatrii, Endokrynologii i Diabetologii Dziecięcej Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach
 



Bądź na bieżąco





Wykład o pielęgnacji noworodka, część 1

Wykład o pielęgnacji noworodka, część 1

Wykład o pielęgnacji noworodka, część 2

Wykład o pielęgnacji noworodka, część 1

Przy wejściu (po przekierowaniu na Medyczną Platformę Edukacyjną - Dla Wszystkich) należy kliknąć "Zaloguj się jako gość".

Patronaty

Polska Federacja Stowarzyszeń Chorych na Astmę, Alergię i POChP Medyczna Platforma Edukacyjna Czyżewscy - Kancelaria Adwokacka Rafał Piotr Janiszewski - Kancelaria doradcza Stowarzyszenie Dziennikarze Dla Zdrowia

Partner

Novo Nordisk